ΜΕΡΑΜΠΕΛΛΟ ΠΑΡΑΔΟΣΗ









ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου
Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Η περιοχή του  Μεραμπέλλου χαρακτηρίζεται από το άνυδρο τοπίο της πέτρας και της ξερολιθιάς. Από τα πολύ παλιά όμως χρόνια η ιδιαίτερη αυτή περιοχή φιλοξένησε στην ξερή γη της πλήθος μοναστηριών με τα μετόχια τους που στην πορεία του χρόνου εξελίχτηκαν σε χωριά.


Η ομάδα μας με οδηγούς όσα μονοπάτια της περιοχής έχουν διασωθεί στις μέρες μας περιπλανήθηκε στους οικισμούς - μετόχια αυτής της περιοχής της Κρήτης : Μακρυγέννησα, Δίλακο Πατσόπουλο,και Βάλτο. Περάσαμε την Μονή Αρετίου το συννεφιασμένο πρωινό της πρώτης Κυριακής του νέου έτους και αφήσαμε τα αυτοκίνητα μας στην διασταύρωση του δρόμου με αυτό που έρχεται από τον Βρουχά. Στην συνέχεια ακολουθήσαμε πορεία νότιοδυτική ανεβαίνοντας στο λόφο πάνω στο παλιό μονοπάτι.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121

 Μετά από μερικά λεπτά βρίσκουμε τον δρόμο που κατεβαίνει από το Αρέτι τον ακολουθούμε για 200 μέτρα και στρίβουμε αριστερά στον τον αγροτικό δρόμο. Ο γκρίζος ουρανός προσπαθεί από πάνω μας να μας τρομάξει, αλλά δεν τα καταφέρνει, ούτε όταν μετά από λίγο ρίχνει μερικές σκόρπιες σταγόνες.

 Περνάμε από την παλιά δεξαμενή με την απότομη πέτρινη σκάλα που κατεβαίνει στο εσωτερικό της και δίπλα την προσοχή μας τραβούν οι τεράστιοι τράφοι από πέτρες μέσα στα χωράφια ανάμεσα στις λιγοστές ελιές, και δεν μπορούμε παρά να νιώσουμε θαυμασμό για τον κόπο των ανθρώπων να καθαρίσουν τη γη για να μπορέσουν να την καλλιεργήσουν.

Ανηφορίζουμε από τον αγροτικό δρόμο και συναντάμε το μονοπάτια που έρχεται από την ρεματιά το ακολουθούμε και φτάνουμε στον Δίλλακο. Ο Δίλακκος, οικισμός του πρώην Δήμου Νεαπόλεως, αναφέρεται σαν τοποθεσία από την Ενετική περίοδο και μετόχι το 17ο αιώνα στα έγγραφα της μονής Αρετίου, ενώ απογράφεται το 1920 με 47 κατοίκους και το 1991 με 19 κατοίκους.

 Στον οικισμό συναντάμε αρκετά εντυπωσιακά παλιά αγροτικά σπίτια χαρακτηριστικά των οικισμών της περιοχής, άλλα εγκαταλελειμμένα να προσπαθούν να σταθούν όρθια στον πέρασμα των χρόνων και άλλα μισογκρεμισμένα να έχουν αφεθεί


στην μοίρα τους. Στο εσωτερικό τους σε όλα διακρίνει κανείς ακόμα την χαρακτηριστική καμάρα των κρητικών σπιτιών, να στέκει στο αγέρωχη στο πείσμα του χρόνου.

ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΑΓΡΟΤΟΣΠΙΤΟ
Η Κρήτη κατοικείται από την αρχαιότητα. Η πολυτάραχη ιστορία της και η συνεχής εναλλαγή κατακτητών επηρέασε αποφασιστικά την αρχιτεκτονική των πόλεων και των χωριών της, όπου διατηρούνται πολλά στοιχεία από την περίοδο της Αραβοκρατίας,

 της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας συνδεδεμένα αρμονικά με την ντόπια αρχιτεκτονική παράδοση. Το λαϊκό αγροτικό κρητικό σπίτι είναι απλό, κυβικό, με λίγα ανοίγματα. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του - πέτρα, ξύλο, χώμα -είναι ελάχιστα επεξεργασμένα και του δίνουν ένα αυστηρό και λιτό χαρακτήρα, αλλά και μια μορφή προσωρινότητας.

 Προσαρμοσμένο τέλεια στο περιβάλλον, γίνεται
ένα μ' αυτό, αφού το γκρίζο της πέτρας του και της πλαγιάς πάνω στην οποία είναι χτισμένο ταυτίζονται. Στην πιο απλή μορφή του είναι μονόχωρο με δώμα και συγκεντρώνει όλες τις λειτουργίες.
Στο εσωτερικό του το κρητικό σπίτι είναι απλό στην επίπλωση και τη διακόσμισή του. Μοναδικά έπιπλα είναι το κρεβάτι ή "πεζούλα", το σαλόνι ή "πόρτεγο", το τραπέζι, οι καρέκλες και η κασέλα, όλα προσαρμοσμένα στις ανάγκες της καθημερινής ζωής. Έχει γωνιακό τζάκι που χρησιμεύει για μαγείρεμα και θέρμανση. Συχνά υπάρχει ένα πατάρι για τον ύπνο, ο σοφάς, και ο χώρος κάτω απ' αυτόν χρησιμοποιείται σαν αποθήκη Το δώμα κατασκευάζεται με επιμήκη ξύλα και όταν χρειάζεται να αυξηθεί το πλάτος ή το μήκος του σπιτιού προστίθεται ένα ξύλινο μεσοδόκι για να στηρίξει το δώμα. Σε μεταγενέστερες μορφές το ξύλινο μεσοδόκι αντικαθίσταται από ένα πέτρινο
ημικυκλικό τόξο, την καμάρα.

 Έτσι δημιουργείται το κρητικό καμαρόσπιτο που το συναντάμε σ' ολόκληρη την Κρήτη. Η καμάρα χωρίζει το σπίτι σε δύο μέρη. Καθώς το καμαρόσπιτο εξελίσσεται, προστίθεται άλλη μια καμάρα κατά μήκος ή
πλάτος και δημιουργείται το δικάμαρο σπίτι. Στην πιο προηγμένη του μορφή προστίθενται κι άλλα κτίσματα σε σχήμα Γ και σε τελική μορφή καταλήγει να γίνει διώροφο.

 Τα κτίσματα είναι περισσότερο προσεγμένα με ξύλινα χωρίσματα στον όροφο, μεγαλύτερα κουφώματα βαμμένα σε έντονα χρώματα,
σοβαντισμένα και ασβεστωμένα. Η αυλή όταν υπάρχει περιστοιχίζεται από ψηλούς μαντρότοιχους και κλείνεται με χαρακτηριστική τοξωτή εξώθυρα. Τα ανοίγματα είναι μεγάλα και περιβάλλονται από πελεκημένα πέτρινα πλαίσια που στο πάνω μέρος έχουν πέτρινα γείσα για να προφυλάσσονται από τη βροχή. Όλα αυτά τα στοιχεία, καθώς επίσης και οι πωρόλιθοι που ενισχύουν τις γωνιές των κτιρίων και τα τοξωτά υπέρθυρα υποδηλώνουν μια έντονη βενετσιάνικη επίδραση πάνω στη λαϊκή αρχιτεκτονική του τόπου.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121

Αφήνουμε τον Δίλλακο διασχίζουμε τον δρόμο και προσπαθούμε μέσα από τα σύρματα των βοσκών να βρούμε το μονοπάτι καθώς περνάμε κάτω από ένα άλλο μικρό οικισμό της περιοχής την Μακρυγέννησα. Ο μικρός οικισμός βρίσκεται στο μέσο του βόρειου Απάνω Μεραμπέλλου, κοντά στο Νοφαλιά και ανήκει και αυτή στα μετόχια της Νεάπολης. Αναφέρεται για πρώτη φορά ονομαστικά στην απογραφή του 1920. Κατοικείται όμως από την Ύστερο-Οθωμανική περίοδο. Η πεζοπορία μας προχωράει μέσα στις μυρωδιές από τις φασκομηλιές και τις ρίγανες. Εδώ και στην γύρω περιοχή κυριαρχεί η πέτρα και οι ξερολιθιές βρίσκονται παντού στο διάβα μας.
Κατηφορίζουμε την πλαγιά αρχικά για 200 μέτρα από τον δρόμο και μετά προχωράμε το μονοπάτι ανάμεσα στις ελιές που προσπαθούν να επιβιώσουν στο άγριο αυτό τοπίο ανάμεσα στις πέτρες. Αρκετές φορές αναγκαζόμαστε να ανοίξουμε τα σύρματα που τοποθετούν οι βοσκοί. Ξαναβρίσκουμε τον δρόμο και μετά από λίγο στρίβουμε δεξιά και ανηφορίζουμε για το Πατσόπουλο τον επόμενο οικισμό που περιλαμβάνει η πεζοπορία μας.

 Ο μικρός οικισμός Πατσόπουλο(υψόμ 300 μ.)βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Απάνω Μεραμπέλλου. Απογράφεται πρώτη φορά το 1881 ως Παπιτσόπουλο μαζί με τη Νεάπολη και τα μετόχια της και στη συνέχεια αναφέρεται σε όλες τις απογραφές του 20ου αιώνα Δοιηκητικά άνοικε στον πρώην στον Δήμο Νεάπολης Λασιθίου και έχει 17 κατοίκους (2001).


Σήμερα οι κάτοικοι του μετρώνται στα δάκτυλα ενός χεριού, παραμένουν όμως τα ερείπια όμορφων αγροτόσπιτων, και νεόκτιστη εκκλησία του Αγίου Αλεξάνδρου.

ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΕΡΑΜΠΕΛΟΥ


Η επαρχία καλύπτει το βορειοδυτικό τμήμα του νομού και είναι στο μεγαλύτερο μέρος της ορεινή. Στην περιοχή της Νεάπολης-Λιμνών και στον Άγιο Νικόλαο είναι οι μοναδικές μικρές πεδινές εκτάσεις της. Προϊόντα παραδοσιακά της επαρχίας είναι το λάδι, τα χαρούπια και τα αμύγδαλα.

Το όνομα της η επαρχία, όπως συνηθίζεται στην Κρήτη, το πήρε από το φρούριο Μίrabello, που ιδρύθηκε το 13. αϊ. στη θέση όπου σήμερα είναι η Νομαρχία στην πόλη του Αγίου Νικολάου, Τα όρια της επαρχίας είναι περίπου τα ίδια με της τούρμας και της καστελανίας Μεραμπέλου.

Στο Μεραμπέλλο είναι η πρωτεύουσα του Νομού Άγιος Νικόλαος και η μικρή πόλη Νεάπολη, αλλά και το όμορφο παραδοσιακό κεφαλοχώρι Κριτσά.

Οι πιο σημαντικοί αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικοί τόποι του Μεραμπέλλου είναι οι πόλεις των ιστορικών χρόνων: Δρήρος, Όλους, Λατώ και Ίστρων, το μεσαιωνικό φρούριο της Σπιναλόγκας, το ιστορικό σπήλαιο της Μιλάτου, η Μονή Αρετίου και μερικές ακόμη μονές σήμερα διαλυμένες στο Πάνω Μεραμπέλλο, καθώς και οι σπουδαίες βυζαντινές τοιχογραφημένες εκκλησίες στην Κριτσά και στον Άγιο Νικόλαο.
Στη Νεάπολη εδρεύει η επισκοπή Πέτρας, στην οποία υπάγονται οι επαρχίες Μεραμπέλου, Λασιθίου και Βιάννου.

ΜΙΛΑΤΟΣ

Στη θέση του σημερινού οικισμού στην παραλία της Μιλάτου έχει εντοπιστεί σημαντικός μινωικός οικισμός των νεοανακτορικών χρόνων και έχουν ανασκαφτεί θαλαμωτοί τάφοι με κιβωτιόσχημες λάρνακες.
Το όνομα Μίλατος (Μίλητος) αναφέρεται στον Όμηρο και θεωρείται προελληνικό. Σχετίζεται με τον ήρωα Μίλητο, φίλο του Σαρπηδόνα που ο Μίνωας εξόρισε στη Μικρά Ασία, όπου και έγινε επώνυμος οικιστής της σπουδαίας πόλης Μιλήτου.
ΝΕΑΠΟΛΗ

Η Νεάπολη είναι μια μικρή πόλη στο Πάνω Μεραμπέλο, έδρα της επισκοπής Πέτρας. Στη θέση της υπήρχε στη Βενετοκρατία ο οικισμός Καρές. Ήταν πατρίδα μιας μεγάλης πνευματικής μορφής του 14/15. αϊ., του Πέτρου Φιλάργη, που εκχριστιάνισε τους Λιθουανούς και έγινε Πάπας της Ρώμης με το όνομα Αλέξανδρος Ε'.

Οι Καρές καταστράφηκαν στην επανάσταση των Ψαρομηλίγγων και ξαναχτίστηκαν με το όνομα Καινούργιο Χωριό, που στο δεύτερο μισό του 19. αϊ., όταν έγινε πρωτεύουσα του λίβα (νομού) Λασιθίου, ονομάστηκε Νεάπολη από τον φιλοπρόοδο Αδοσίδη Κωστή πασά.

ΔΡΉΡΟΣ
Η σημαντική αρχαία πόλη της κεντροανατολικής Κρήτης Δρήρος Βρίσκεται στο βουνό Καδηστός, 2 χλμ. ανατολικά από τη Νεάπολη. Ιδρύθηκε τον 12. αϊ. π.Χ. και άκμασε από τα Γεωμετρικά/Αρχαϊκά μέχρι και τα Ελληνιστικά χρόνια. Η ανασκαφή έγινε από το 1917 από Έλληνες (Ξανθουδίδη, Μαρινάτο) και Γάλλους αρχαιολόγους (Demargne, Van Effenterre)
Η πόλη έγινε γνωστή όταν στα 1855 ανακαλύφθηκε εκεί ένας πεσσός (αρχαία κύβρις) με επιγραφή του τέλους του 3. αϊ. π.Χ. στις τέσσερις πλευρές. Η επιγραφή περιλαμβάνει τον όρκο 180 εφήβων με την αφοσίωση προς την πόλη τους, το μίσος προς τους εχθρούς Μιλάτιους και Λύττιους και την πίστη προς τους συμμάχους Κνώσιους (η επιγραφή βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη).
Πρώιμα (μέσα 8. σι.) διαμορφώθηκε στο κέντρο της πόλης μια τετράγωνη πλατεία 30X40 μ. (η Αγορά) με 7 σειρές σκαλοπάτια-καθίσματα στα νότια, δυτικά και ανατολικά. Στα Ελληνιστικά χρόνια κατασκευάστηκε μια μεγάλη δεξαμενή στο κέντρο της, μέσα στην οποία βρέθηκαν επιγραφές που περιείχαν την πρωιμότερη νομοθεσία σε ελληνική πόλη, καθώς και μια δίγλωσση επιγραφή σε ετεοκρητική και ελληνική γλώσσα. Άλλο μνημείο που ανασκάφτηκε είναι το πρυτανείο της πόλης.
Το πιο σημαντικό μνημείο όμως είναι το Δελφίνιον, ο μοναδικός και αρχαιότατος ναός του Δελφίνιου Απόλλωνα, που δεσπόζει στην Αγορά. Εδώ ανακαλύφθηκαν τα μοναδικά σφυρήλατα χάλκινα αγάλματα του Απόλλωνα, της Άρτεμης και της Λητούς, που χρονολογούνται στον 7.α ι. (εκτίθενται στην αίθουσα XIX του Μουσείου Ηρακλείου). Ο ναός έχει 80 τ.μ. έκταση και σώθηκε σε μεγάλο ύψος (2,5 μ.). Είναι ένας μονόχωρος οίκος με την είσοδο στη στενή βόρεια πλευρά. Στο κέντρο είναι η κτιστή ορθογώνια εσχάρα με δύο βάσεις κιόνων μπροστά και πίσω. Ενδιαφέρον έχουν και το κτιστό θρανίο όπου έστεκαν τα αγάλματα καθώς και η πετρόκτιστη κασέλα (ο κεράτινος βωμός) που βρέθηκε γεμάτη από τα κέρατα των θυσιασμένων αιγών. Όμοιος βωμός υπάρχει στο ναό του Απόλλωνα στη Δήλο.


Η πόλη καταστράφηκε στα Ελληνιστικά χρόνια από εμφύλια διαμάχη.

ΦΟΥΡΝΗ

Μ Φουρνή βρίσκεται πάνω στο δρόμο από τη Νεάπολη προς την Ελούντα, και είναι γνωστή για τα πολλά μοναστήρια που άκμασαν στην περιοχή της στον 16. και 17. αϊ.
Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η ανακάλυψη ενός τεχνητού πηγαδιού από το Νικόλαο Πλάτωνα, που βρέθηκε γεμάτο από πήλινα αγγεία της Τελικής Νεολιθικής ή Υπονεολιθικής περιόδου (στην Α ι θ. Ι του Μουσείο Ηρακλείου)

ΜΟΝΗ ΑΡΕΤΙΟΥ

Ήταν το μεγαλύτερο από τα πολλά μοναστήρια που άκμασαν στο Πάνω Μεραμπέλλο. Πρόσφατα άρχισε η ανακαίνιση και επαναλειτουργία του. είναι αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα. Ιδρύθηκε το 1600 από το Μάρκο Παπαδόπουλο, που δώρισε στη μονή μεγάλες εκτάσεις. Εδώ λειτούργησε σχολή αγιογραφίας στα μέσα του 17. αϊ. Πυρπολήθηκε από τους Τούρκους της Σπιναλόγκας στον Αγώνα του 1821.
Η Μονή είναι περιτειχισμένη και έχει δύο κεντρικές εισόδους. Στον πρώτο περίβολο ήταν οι βιοτεχνικές εγκαταστάσεις και οι σταύλοι, και στον εσωτερικό το Καθολικό και τα κελιά των μοναχών. Γύρω από το Καθολικό υπάρχουν πολλά κυπαρίσσια. Σημαντικά έγγραφα για την ιστορία της Μονής Αρετίου και των άλλων μονών του Πάνω Μεραμπέλλου έχουν σωθεί στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης.
ΕΛΟΥΝΤΑ (αρχαία ΟΛΟΥΣ)

Η Όλους (-ούντος), της οποίας το όνομα σώθηκε στη σημερινή Ελούντα, ήταν σπουδαία παραθαλάσσια, με δύο φυσικά λιμάνια, πόλη-κράτος της ανατολικής Κρήτης, σχετικά κοντά στη Λατώ με την οποία συχνά βρισκόταν σε διαμάχη, κυρίως εξαιτίας του Αφροδισίου. Βρισκόταν στη θέση Πόρος, στον ισθμό που ενώνει τη χερσόνησο (σήμερα νησί ύστερα από τη διάνοιξη διώρυγας από τους Γάλλους το 1897) Κολοκύθα με τη στεριά. Το μεγαλύτερο μέρος της πόλης βρίσκεται σήμερα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, λόγω της ανύψωσης της στάθμης της στην ανατολική Κρήτη. Ερείπια φαίνονται στο βυθό. Στα δυτικά του ισθμού έχουν ανασκαφτεί τάφοι της Μινωικής και Κλασικής περιόδου. Οι ανασκαφές έχουν γίνει από Γάλλους και Έλληνες αρχαιολόγους.
Αξιόλογο μνημείο στην Ελούντα είναι η μεγάλη πρωτοβυζαντινή τρίκλιτη με νάρθηκα και κόγχη βασιλική που ανέσκαψε ο Α.Ορλάνδος. Στο κεντρικό κλίτος σώζεται ωραίο ψηφιδωτό δάπεδο, με διακόσμηση γεωμετρικών και φυτικών θεμάτων και ψαριών, καθώς και αναθηματική επιγραφή του 7ου αι.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν ένα ξόανο της θεάς Αρτέμιδος Βριτομάρτεως.


 Στην ίδια περιοχή τρέπει να υπήρχε ένα ιερό, στο οποίο ανήκε ένας πλούσιος αποθέτης γεμάτος αφιερώματα των αρχαϊκών και κλασικών χρόνων, του ροδιακοπύ εργαστηρίου, που ανέσκαψε ο Ν. Πλάτων : πήλινες προτομές θεών, μια κουροτρόφος, μια άλλη θεά με πόλο στο κεφάλι, μια ένθρονη θεά, πήλινα ειδώλια πουλιών, μιας σειρήνας, χοίρων και χελωνών, καθώς και πολλούς λύχνους. Ένας λύχνος είναι ένα σπάνιο "πολύφωτο" με εβδομήντα μύξες (οπές) στην περιφέρεια του.
Στη θέση Λενικά, στα σύνορα των πόλεων Ολούντος και Λοτούς προς Καμάραν ήταν το Αφροδίσιον: ένα δίχωρο τετράγωνο ιερό του 2. αϊ. αφιερωμένο στον Άρη και την Αφροδίτη, που χτίστηκε στη θέση αρχαιότερου Αφροδισίου του 8. αϊ. Οι δύο χώροι είχαν κοινό προστώο, την "παστάδα" Κάτω από το δάπεδο της παστάδας ανακαλύφθηκε η εσχάρα και μια βάση κολόνας του αρχαίου Αφροδισίου.
Η Ελούντα σήμερα είναι ένα οπό τα σημαντικότερα τουριστικά κέντρα της Κρήτης με μεγάλα ξενοδοχεία.

ΣΠΙΝΑΛΟΓΚΑ

Το μικρό νησί-φρούριο της Σπιναλόγκας προστατεύει το φυσικό όρμο της Ελούντας. Στη θέση του αρχαίου φρουρίου χτίστηκε στον Ιό. αϊ, από του Βενετούς το σημερινό δυνατό κάστρο. Η αρχική ονομασία ήταν stineloda, αργότερα όμως πήρε το όνομα από το νησάκι της Βενετίας Spinaloga (σήμερα Giudecca). Το κάστρο της Σπιναλόγκας, μαζί με τα κάστρα της Σούδας και της Γραμβούσας ήταν απόρθητο και, λόγω της μεγάλης στρατηγικής σπουδαιότητας του, κρατήθηκε από τους Βενετούς 5ΰ χρόνια μετά την άλωση του Χάνδακα. Πέρασε στην τουρκική κατοχή το 1715,
Το κάστρο σώζεται σε σχετικά καλή κατάσταση. Έχει πολλούς προμαχώνες και επί προμαχώνες, από τους οποίους οι δυο πιο ισχυροί έχουν σχήμα μισοφέγγαρου (Mezzaluna) και προστάτευαν με τα κανόνια τους τα δύο στόμια του όρμου της Ελούντας.

Η Σπιναλόγκα κατοικήθηκε στα χρόνια της Βενετοκρατίας από Βενετούς και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν καταφύγιο των Τούρκων. Στα τέλη του περασμένου αϊ. ήταν χωριστός δήμος με τουρκικό πληθυσμό, που έφυγε μόλις το 1903. Στη συνέχεια το κάστρο της Σπιναλόγκας μετατράπηκε σε λεπροκομείο για πενήντα χρόνια, καταργήθηκε πριν από λίγες δεκαετίες.
Σήμερα είναι μνημείο, που μπορεί να το επισκεφτεί όποιος επιθυμεί. με καΐκι από την Ελούντα ή από την Πλάκα.
ΚΡΙΤΣΑ

Η Κριτσά είναι από τα παλιότερα και το μεγαλύτερο σε πληθυσμό χωριό της Κρήτης. Υπάρχει από το 14. αϊ και το αποτελούσαν τρεις συνοικίες;

Κορναράτα, Χριστός, Κιπεριανά. Στην Κριτσά ζούσαν στα χρόνια της Βενετοκρατίας πλούσιοι και ευγενείς Κρητικοί, όπως φαίνεται από τους αφιερωτές που εικονίζονται στις βυζαντινές εκκλησίες του χωριού.
Το χωριό διατηρεί την αντιπροσωπευτική παραδοσιακή λαϊκή του αρχιτεκτονική, με τα απλά και λιτά σπίτια. Λίγα τμήματα βενετικών αρχοντικών σώζονται ενσωματωμένα σε νεότερα σπίτια. Σώζονται το οθωμανικό σχολείο και δυο κρήνες από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Οι κάτοικοι παλιότερα ασχολούνταν με την υφαντική.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Η Παναγία Κερά.

Ο διάσημος για την ποιότητα των τοιχογραφιών του ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστός ως Παναγία Κερά, βρίσκεται 1 χλμ. πριν από την Κριτσά. Είναι τρίκλιτος ναός, με τρούλο στο κεντρικό κλίτος της Παναγίας. Το βόρειο κλίτος είναι του Αγίου Αντωνίου και το νότιο της Αγίας Άννας. Τα κλίτη ιδρύθηκαν σε διαφορετικές περιόδους.
Αρχαιότερο (του 13. σι) είναι το κεντρικό κλίτος. Οι τοιχογραφίες του εικονίζουν σκηνές από τα Ευαγγέλια. Οι μορφές είναι αυστηρές και επιβλητικές αρχαΐζουσας τεχνοτροπίας. Στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης ήταν η Πλατυτέρα. Στην καμάρα του Βήματος εικονίζεται η πολυπρόσωπη Ανάληψη και χαμηλά πίσω οπό την Αγία Τράπεζα, οι συλλειτουργούντες αρχιερείς. Στον τρούλο εικονίζονται τέσσερις άγγελοι και από κάτω τέσσερις εορτές από το Δωδεκάορτο (Βάπτιση, Υπαπαντή, Έγερση Λαζάρου και Βαϊοφόρος.

 Στο τύμπανο είναι δώδεκα προφήτες και στα σφαιρικά τρίγωνα οι Ευαγγελιστές. Στη δυτική καμάρα σε οχτώ μεγάλους πίνακες εικονίζονται οι σκηνές: Βρεφοκτονία, Γέννηση του Χριστού, Μυστικός Δείπνος, Άγια των Αγίων, Συμπόσιο του Ηρώδη και Εις ΄Αδου Κάθοδος. Στο δυτικό τοίχο εικονίζεται η Σταύρωση, και από ' κάτω οι τιμωρίες των κολασμένων. Στους κάτω τοίχους ολόσωμοι αυστηροί άγιοι (ξεχωρίζει ο Άγιος Γεώργιος).
Στο βορειοδυτικό πεσσό εικονίζεται ο δημοφιλής στην Κρήτη δυτικός Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης.

Το νότιο κλίτος χρονολογείται στο 14. αϊ. και οι τοιχογραφίες που είναι από τις πιο σημαντικές στην Κρήτη, ανήκουν στην Παλαιολόγε ι σ αναγέννηση, στη Μακεδονική Σχολή, που έχει σχέση με το Μυστρά. οι μορφές εικονίζονται ζωγραφισμένες με καθαρές γραμμές σε ευρύχωρα πλαίσια.


 Σε δεκατέσσερις ορθογώνιους πίνακες σε δύο ζώνες εικονίζονται σκηνές από Το Βίο της Αγίας Άννα και της Παναγίας, από τα θεομητορικά απόκρυφα ευαγγέλια, που δεν συνηθίζονται στη βυζαντινή ζωγραφική: η Οικία του Ιωακείμ, η Προσευχή της Άννας, η Γέννηση της Θεοτόκου, το Ύδωρ της Ελέγξεως, η θλίψη του Ιωσήφ και η Θεοτόκος Πύλη Κεκελεισμένη. Στο τεταρτοσφαίριο εικονίζεται η Αγία Άννα ως Πλατυτέρα. Στο δυτικό τοίχο είναι η χορηγική και κτητορική τοιχογραφία με την επιγραφή: "Χωρίον της Κριτζέας και Αντώνιος Λαμέρας.
Στο βόρειο κλίτος (του 14. αϊ.) εικονίζεται ο Χριστός Παντοκράτωρ και από κάτω οι συλλειτουργούσες Αρχιερείς και οι ένθρονοι Απόστολοι. Στο βόρειο τοίχο εικονίζεται η οικογένεια του κτήτορα Γ. Μαζηζάνη, ενδιαφέρουσες προσωπογραφίες με τη χαρακτηριστική ενδυμασία της εποχής


 Στην καμάρα απεικονίζεται με μεγαλειώδη και αποκαλυπτικό τρόπο η μεγάλη σύνθεση της Δευτέρας Παρουσίας ( Απόστολοι, τάγματα αγγέλων, μάρτυρες και όσιοι, ο Άγγελος που σαλπίζει την έλευση του Χριστού, η γη και η θάλασσα προσωποποιημένες που αποδίδουν στην κρίση τους νεκρούς τους, η Ψυχοστασία, οι κολασμένοι και ο πολυσύνθετος φυσιοκρατικά ζωγραφισμένος Παράδεισος.

ΛΑΊΏ
Αυτή η σημαντική δωρική πόλη-κράτος της Ανατολικής Κρήτης;, γνωστή και ως "Λατώ η Ετέρα", ήταν χτισμένη σε ορεινή θέση (υψομ. 300 μ.), 3 χλμ. Β. από το κεφαλοχώρι Κριτσά. Το επίνειο της ήταν η "Λατώ προς Καμάραν", στη θέση της σημερινής πόλης του Αγίου Νικολάου. Αν και ίσως το όνομα Λατώ ταυτίζεται με τη ra-to των πινακίδων της Γραμμικής Β, δεν έχουν ανακαλυφθεί μινωικά λείψανα, εκτός από κάποιους θαλαμωτούς τάφους στην Κριτσά. Η πόλη έχει αξιόλογη ιστορία και σπουδαιότατα αρχιτεκτονικά στοιχεία.
Το όνομα της σχετίζεται με τη θεά Λητώ (Λατώ στη δωρική), που λατρευόταν στην πόλη, μαζί με τη θεά των τοκετών Ειλείθυια, την Άρτεμη και τον Ερμή, που εικονίζονταν και στα νομίσματα της. Οι Λάτιοι στον 3ο αι. μετέχουν στο Κοινόν των Κρητών και το 183 είναι ανάμεσα στις κρητικές πόλεις που συνήψαν ειρήνη με τον Ευμενή της Περγάμου. Από τη Λατώ καταγόταν ο ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου Νέαρχος.
Οι ανασκαφές, που έγιναν στις αρχές του 20. αϊ. και πιο πρόσφατα από Γάλλους αρχαιολόγους, αποκάλυψαν το κέντρο της πόλης, την 7λγορά και μεγάλο τμήμα της πόλης. Τα τείχη της σώζονται σε εντυπωσιακό ύψος και έχουν κατά διαστήματα ισχυρούς πύργους. Η κύρια πύλη έχει τρεις διαδοχικές εισόδους. Από την πύλη ξεκινά ένας ανηφορικός δρόμος με ” σκαλοπάτια και ράμπες, περνά δίπλα από τα εργαστήρια και καταλήγει στην Αγορά. Αγορά, η οποία στη μορφή που σώθηκε χρονολογείται στις αρχές των Ελληνιστικών χρόνων, είναι μια πεντάπλευρη πλατεία έκτασης περίπου 1/2 στρ. Στη Β. πλευρά της είναι το Πρυτανείον 80 θέσεων, του 7ου αι. π.Χ., με 11 βαθμίδες/καθίσματα μήκους 15 μ. και στα νότια μία εξέδρα σε σχήμα Π με πεζούλι/κάθισμα στους τοίχους. Τα δύο κτίσματα προορίζονταν για τους άρχοντες. Από τα Α. ήταν μια δωρική στοά. και στο κέντρο της Αγοράς ένα μικρό ιερό και μια βαθιά δεξαμενή. Στη Β. πλευρά, της Αγοράς, πάνω από τις βαθμίδες, είναι το " κυρίως Πρυτανείον", με την εσχάρα στο κέντρο και τριγύρω πεζούλια. Εδώ συνεδρίαζαν οι κόσμοι και χρησίμευε και ως εστιατόριον. Στα Α. είναι μια περίστυλη αυλή. Τα δωμάτια Β. από το Πρυτανείο ήταν τα αρχεία της πόλης.
Στα νότια της Αγοράς, υπάρχει μια διαμορφωμένη ταράτσα με μεγάλο αναλημματικό τοίχο. Εδώ είναι ο ναός της πόλης, που αποτελείται από τετράγωνο σηκό και ορθογώνιο πρόδομο, του τέλους του 4ου αι. π.Χ. Σώζεται η βάση του λατρευτικού αγάλματος. Μπροστά ήταν ο βωμός των θυσιών με δυο βαθμίδες. Κάτω από τον αναλημματικό τοίχο υπάρχει ένα υπαίθριο θέατρο 350 θέσεων και δίπλα μια εξέδρα με πεζούλια γύρω στους τοίχους.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Έχουν ανασκαφτεί ακόμη μερικά ιδιωτικά σπίτια της πόλης, η οποία αν και χρονολογείται στη μορφή που έχει σήμερα γύρω στο 300. όμως διατηρεί την αρχαϊκή πολεοδομική οργάνωση των πόλεων.

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
Στη θέση της σημερινής πρωτεύουσας του νομού Λασιθίου ήταν το επίνειο της "Λοτούς Ετέρας", η "Λατώ προς Καμάραν", και στο Μεσαίωνα ιδρύθηκε, το φρούριο Mirambello στο λόφο πάνω από τη λίμνη Μαντράκι. Η σημερινή πόλη ήταν μικρό χωριό τον περασμένο αιώνα., αλλά στις τελευταίες δεκαετίες έχει αναπτυχθεί σε μεγάλο τουριστικό κέντρο.

Η Λατώ προς Καμάραν (ή Καμάρα), άκμασε κυρίως στην Ελληνορωμαϊκή περίοδο εις βάρος της άλλης Λατούς. Έχουν ανακαλυφθεί αγάλματα και επιγραφές και έχουν ανασκαφτεί πολλοί κεραμοσκεπείς τάφοι, που περιείχαν αξιόλογα κτερίσματα: γυάλινα μυροδοχεία και δακρυδόχοι, οξυπύθμενους αμφορείς και άλλα πήλινα αγγεία, χάλκινα κοσμήματα και καθρέπτες, ένα αυγό στρουθοκαμήλου. Σπουδαίο είναι ένα χρυσό στέφει με. φύλλα ελιάς κολλημένο πάνω στο κρανίο, που είχε στο στόμα του αργυρό νόμισμα του αυτοκράτορα Τ ιβερίου.
Στα βυζαντινά χρόνια πιθανόν υπήρχε επισκοπή Καμάρας. Στον 5ο αι. χτίστηκε η μικρή εκκλησία του Αγίου Νικολάου στη μικρή χερσόνησο, που έδωσε το όνομα του στον οικισμό και αργότερα, στην πόλη. Ο μονόχωρος με τρούλο ναός είναι μοναδικό μνημείο της Εικονομαχικής περιόδου και διατηρεί τοιχογραφίες με ανεικονική διακόσμηση κάτω από νεότερα στρώματα τοιχογραφιών. Στην Ενετοκρατία υπήρχε το καστέλο Mirambello και μικρός οικισμός από τον οποίο σώθηκε η εκκλησία της Παναγίας με. τοιχογραφίες τριών περιόδων: αρχές 14.(1303) μέχρι και τέλος 15ου αι.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Ο ταξιδιώτης που περνά από τον 'Αγιο Νικόλαο Κρήτης βρίσκει τον εαυτό του σε μια μικρή πόλη με έντονο τοπικό χρώμα και τουριστική φυσιογνωμία. Κτισμένη στο εσωτερικό του κόλπου του Μεραμπέλλο, την πόλη αγκαλιάζει κατά το μεγαλύτερο μέρος η θάλασσα. Και η βαθυγάλανη θάλασσα κυριαρχεί της μικρής πόλης, αφού ακόμα και όταν το γαλάζιο δεν είναι άμεσα ορατό, η μυρωδιά της αρμύρας και το αέναο βουητό των κυμάτων δρουν ως διαρκής υπενθύμιση των υδάτινων όγκων.
Η πόλη του 'Αγίου Νικολάου.
Πρόκειται για το τυπικό δείγμα ελληνικής παραθαλάσσιας πόλης που κανείς θα περίμενε να συναντήσει σε τουριστικά καρτ-ποστάλ - έναν τόπο όπου η νωχελικότητα και οι αργοί ρυθμοί ευνοούν τη χαλάρωση και απομακρύνουν τους προβληματισμούς. Εξ ου και οι πολυάριθμοι τουρίστες των θερινών μηνών, ξένοι κατά κύριο λόγο, που περιφέρονται αναζητώντας παραλίες, αξιοθέατα, σουβενίρ και ταβερνάκια. Στην όλη γραφική και σύμφωνη με τα καθιερωμένα εικόνα της πόλης, ωστόσο, υπάρχει μια μικρή εστία παραφωνίας/προβληματισμού που ίσως κάποιοι επισκέπτες προσέξουν με την άκρη του ματιού ή του μυαλού τους. Αφορά ένα γλυπτό στην ακροθαλασσιά:
Σύμφωνα με τους δημιουργούς του, παριστάνει το κέρας της Αμάλθειας, της αίγας που κατά τη μυθολογία έτρεφε τον Δια όταν, ως βρέφος, η μητέρα του Ρέα τον είχε κρύψει σε ένα σπήλαιο της Κρήτης (το Ιδαίο 'Αντρο) προκειμένου να τον σώσει από τον πατέρα του τον Κρόνο, ο οποίος επεδίωκε να τον καταβροχθίσει. Ασχέτως όμως με τις προθέσεις των δημιουργών του, οι περισσότεροι επισκέπτες αναγνωρίζουν στο σχήμα του γλυπτού ένα πλοκάμι. Για την ακρίβεια, ένα αναδυόμενο πλοκάμι με φόντο τη θάλασσα.
Έχουμε, λοιπόν, μια γαλήνια παραθαλάσσια πόλη, στην ακτή της οποίας δεσπόζει ένα γλυπτό που θεωρητικά σχεδιάστηκε ώστε να θυμίζει ένα μυθικό κέρας, αλλά τελικά μοιάζει περισσότερο με αναδυόμενο πλοκάμι.
Τώρα, εκείνη η Αμάλθεια, η τροφός του Δία, δεν ήταν και τόσο απλή και αθώα ιστορία. Στη μυθολογία, ως Αμάλθεια άλλοτε κατονομάζεται η ίδια η αίγα που έδινε το γάλα της στο παιδί-Δία, και άλλοτε μια Νύμφη που φρόντιζε την αίγα (http://el.wikipedia.org/wiki/Αμάλθεια_(μυθολογία). Όχι οποιαδήποτε αίγα, πάντως· όπως αναφέρεται
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
 (ΒΛΕΠΕ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ): «Ήταν ένα ον, που προξενούσε τρόμο και καταγόταν από τον Ήλιο· οι Τιτάνες τόσο πολύ φοβόνταν και την όψη του μονάχα που η Γη, με παράκληση τους, έκρυψε το ζώο μέσα σε μια σπηλιά στα βουνά της Κρήτης


. Αργότερα, όταν ο Δίας πολέμησε εναντίον των Τιτάνων, έκαμε από το δέρμα αυτής της κατσίκας μια πανοπλία. Αυτή η πανοπλία ήταν η "αιγίδα".» Στην αρχαιοελληνική κοσμογονία, λοιπόν, ο Δίας, ο μετέπειτα αρχηγός των θεών, εμφανίζεται να είχε τραφεί -κατ' ουσία ανατραφεί- από μια εξωγήινη οντότητα, η θέα και μόνο της οποίας γεννούσε τον τρόμο. Και, μάλιστα, ήταν χάρη στην προστασία/πανοπλία αυτής της εξωγήινης οντότητας, την αιγίδα, που είχε τελικά καταφέρει να ανατρέψει την κυριαρχία των Τιτάνων.


 Μέσω αυτής, ο Δίας απαλλάχτηκε από την τυραννία του πατέρα του και αρχηγού των Τιτάνων, Κρόνου - όπου Κρόνος, βέβαια, ο Χρόνος, που γεννά και καταβροχθίζει τα δημιουργήματα/παιδιά του. Η βασική ιδέα πίσω από την πανάρχαια αυτή παράδοση με τις πολυάριθμες παραλλαγές είναι ενδιαφέρουσα όσο και γοητευτική: ήταν ο ερχομός ενός τρομακτικού όντος από έναν άλλο κόσμο εκείνο που επέδρασε στην ανατροπή των παλαιών θεών της Γης, των Τιτάνων, και, ως επακόλουθο της Τιτανομαχίας, στην ανατολή των νέων, Ολύμπιων θεών.
Αλλά, ας αφήσουμε τη μυθολογία κατά μέρος. 'Αλλωστε, όπως λέγαμε, το κατασκεύασμα στην ακτή του Αγίου Νικολάου θυμίζει περισσότερο πλοκάμι παρά κέρας. Και δεν είναι μόνο το σχήμα του που δημιουργεί αυτή την εντύπωση αλλά και η θέση του δίπλα στη θάλασσα, σε μια πόλη που, χαρακτηριστικά, φέρει το όνομα του προστάτη αγίου των θαλασσινών.
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου
Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
Περισσότερο από την εκτεταμένη ακτογραμμή ή την ονομασία της, ωστόσο, η στενή σχέση της πόλης με το υγρό στοιχείο καθορίζεται από τη λίμνη που σχηματίζεται στο κέντρο της.
Η λίμνη και το στενό κανάλι που τη συνδέει με τη θάλασσα.
Η "Βουλισμένη" ή απλά "Λίμνη", όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι, είναι πραγματική λίμνη, και όχι προεκβολή της θάλασσας στη στεριά. Μέχρι τη δεκαετία του 1860 το νερό της ήταν γλυκό, ενώ μετατράπηκε σε υφάλμυρο μετά τη διάνοιξη την περίοδο εκείνη ενός καναλιού που τη συνέδεσε με τη θάλασσα του λιμανιού. Μύθοι και θρύλοι την περιέβαλλαν από τα αρχαία ακόμα χρόνια, και ήταν στα νερά της που πιστευόταν ότι συνήθιζαν να λούζονται οι θεές Αθηνά και Άρτεμις. Όμως, η λίμνη είχε άσχημη γενικά φήμη μεταξύ των κατοίκων. Θεωρούσαν ότι αποτελούσε δίαυλο επικοινωνίας με κακά πνεύματα, ενώ την αποκαλούσαν και "βρωμολίμνη", εξαιτίας της κατά περιόδους άσχημης οσμής των στάσιμων νερών της, πριν αυτά ενωθούν μέσω του καναλιού με τη θάλασσα.
Κυρίαρχο στοιχείο στις διάφορες δοξασίες και παραδόσεις απετέλεσε το ασυνήθιστα μεγάλο βάθος της λίμνης. Τη χαρακτήριζαν άπατη, και ήταν μόλις το 1853 που αυτή βυθομετρήθηκε (από έναν 'Αγγλο Ναύαρχο) και βρέθηκε να έχει πυθμένα στα 64 μέτρα. Όσο για τον τρόπο δημιουργίας της, μια παλαιότερη άποψη ήθελε την, περίπου κυκλική και με κάθετα τοιχώματα, λίμνη να έχει σχηματιστεί ως αποτέλεσμα ηφαιστειακής δραστηριότητας, όμως η σύγχρονη αντίληψη είναι ότι αποτελεί σημείο εκροής υπόγειου ποταμού. Πάντως, το 1956, μετά από έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, η λίμνη γέμισε με νεκρά ψάρια, ενώ τα νερά της υπερχείλισαν και πλημμύρησαν τα γύρω κτίσματα. Το περιστατικό εκείνο οδήγησε ορισμένους στη διατύπωση της άποψης ότι η λίμνη ενδέχεται να επικοινωνεί υπογείως με το νησί της Σαντορίνης, κάπου 130 χιλιόμετρα βορειοδυτικότερα (στοιχεία για τη λίμνη του Αγίου Νικολάου: http://el.wikipedia.org/wiki/Άγιος_Νικόλαος_Λασιθίου, http://www.explorecrete.com/crete-east/GR-agios-nikolaos-limni.html).
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου

Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121

Μέσα σε όλα αυτά, το αρχαίο παρελθόν αποκαλύπτει μια ακόμα, λιγότερο προφανή άλλα πιο ιδιαίτερη σχέση του τόπου με τη θάλασσα και το υγρό στοιχείο. Ο 'Αγιος Νικόλαος αντιστοιχούσε κάποτε στη λεγόμενη "Λατώ προς Καμάρα", και ήταν λιμάνι της γειτονικής αρχαίας Λατούς (ή "Λατούς Ετέρας"). Από τις δύο αυτές ενωμένες διοικητικά πόλεις είχε ξεκινήσει και διαδοθεί σε όλη την Ελλάδα η λατρεία της θεάς Ειλειθυίας (απαντάται και ως Ελεύθεια, Ελανθώ, Ελειθώ, ή και Λυκινία στη ρωμαϊκή της εκδοχή). Η Ειλείθυια, η οποία φαίνεται ότι αποτελούσε πανάρχαια μινωική θεότητα που ενσωματώθηκε στο κλασικό αρχαιοελληνικό πάνθεο, ήταν η θεά της γέννησης και των ωδινών που συνοδεύουν τον τοκετό. Γίνεται, λοιπόν, εμφανής ο συσχετισμός της λατρείας της Ειλειθυίας με τη θάλασσα, αφού ανέκαθεν οι άνθρωποι ένοιωθαν ότι από τη θάλασσα είχε ξεπηδήσει η ζωή στη γη. Και έτσι, διόλου αναπάντεχα τελικά, η λατρεία της θεάς της γέννησης είχε ξεκινήσει και διαδοθεί από ένα αρχαίο λιμάνι -τον 'Αγιο Νικόλαο- έναν τόπο κυριαρχίας της θάλασσας-μητέρας της ζωής.
Η ιστορία με τη θεά Ειλείθυια έχει βάθος. Σε κάποιες αρχαίες πηγές γίνεται αναφορά και σε "Ειλειθυίες" -σε πληθυντικό αριθμό θεοτήτων, δηλαδή- γενικά όμως η Ειλείθυια αναφέρεται ως μονήρης θεότητα, το όνομα της οποίας είχε προέλθει από τις ικετευτικές επικλήσεις "ελθέ!", "ελθέ!" των γυναικών που βίωναν τον τοκετό και ζητούσαν τη βοήθεια της.

 Υπάρχουν διάφορες παραλλαγές και αρκετή σύγχυση μεταξύ των διαφόρων μύθων, το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι, σύμφωνα με μια τεκμηριωμένη άποψη, η Ειλείθυια και η λατρεία της συνδέονταν με τα Ελευσίνια Μυστήρια, για τα οποία υποστηρίζεται ότι είχαν διαδοθεί στην Αττική από τη μινωική Κρήτη (σχετικά: http://el.wikipedia.org/wiki/Ειλείθυια). Τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν η μεγαλύτερη, ιερότερη και πιο μυστηριακή τελετουργική εορτή της αρχαίας Ελλάδας. Αν και τα σωζόμενα στοιχεία είναι λιγοστά (κυρίως λόγω της αυστηρής μυστικότητας που τα περιέβαλλε), γνωρίζουμε ότι κεντρικό θέμα των δρώμενων ήταν ο κύκλος γέννησης-θανάτου. Είναι φανερή η συνάφεια των εννοιών αυτών με τις ιδιότητες που αποδίδονταν στην Ειλείθυια, η οποία εκτός από θεά της γέννησης θεωρούνταν υπεύθυνη και για τις περιπτώσεις θανάτου γυναικών κατά τον τοκετό. Φανερή, επίσης, είναι και η σημασία των συγκεκριμένων συμβολισμών σε κάθε είδους μυητική διαδικασία,
ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου


Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121
 αφού κάθε μυούμενος καλείται να πεθάνει και να ξαναγεννηθεί στον νέο του εαυτό. Μελετητές σημειώνουν την ετυμολογική συνάφεια του ονόματος "Ειλείθυια" με το τοπωνύμιο "Ελευσίς". Και μάλλον δεν είναι τυχαίο το ότι η Ελευσίνα, ο τόπος που επιλέχτηκε για την τέλεση των μεγάλων Ελευσίνιων Μυστηρίων, βρέχεται από τη θάλασσα (υπήρχαν και τα λεγόμενα «μικρά Ελευσίνια» -προεόρτια, κατά κάποιον τρόπο- που τελούνταν στις όχθες του Ιλυσσού, δίπλα στο λόφο του Αρδηττού).

Σήμερα, όλα αυτά δεν αποτελούν παρά απόηχους από ένα λησμονημένο και εν πολλοίς ξένο παρελθόν. Ο περαστικός που κοντοστέκεται μπροστά στο γλυπτό του Αγίου Νικολάου σπανίως έχει την πολυτέλεια να αναρωτηθεί για πολύ σε σχέση με το νόημα του. Αλλά και το γλυπτό, που αν και σχεδιάστηκε ως κέρας θυμίζει πλοκάμι, «εκπέμπει» περισσότερο στο φάσμα της αλληγορίας παρά σε εκείνο της ορθόδοξης οπτικής.



 Ποιος ξέρει, μπορεί τελικά, μέσω κάποιου ανεξιχνίαστου μηχανισμού, οι μνήμες ενός τόπου να βρίσκουν τρόπο να μετουσιώνονται και να αποτυπώνονται σε μορφές και σχήματα ανεξάρτητα από τις συνειδητές δράσεις των ανθρώπων. Μνήμες, που στο αρχαίο λιμάνι του Αγίου Νικολάου η αύρα του δειλινού ουδέποτε έπαψε να αναδεύει.



ΜΕΓΑ ΧΟΡΗΓΟΣ TV  BIBΛΙΟΠΩΛΕΙΟ   ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ - 
Σκορδύλων 45 Άγιος Νικόλαος, Τ.Κ. 72100 Νομός Λασιθίου
Τηλ.: 2841089121   Φαξ: 2841089121